Biografia

Ryszard Winiarski

Artysta, malarz, scenograf, pedagog. Prekursor sztuki konceptualnej oraz czołowy przedstawiciel indeterminizmu w polskiej sztuce.

Urodził się 2 maja 1936 roku we Lwowie, zmarł 14 grudnia 2006 roku w Warszawie.
W latach 1953-1955 studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Łódzkiej, a następnie w 1955 – 1959 na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Warszawskiej, gdzie uzyskał dyplom magistra inżyniera. Od 1955 roku uczestniczył w zajęciach Zofii Matuszczyk – Cygańskiej w ognisku plastycznym na warszawskim Muranowie. Od 1958 roku uczęszczał jako wolny słuchacz do pracowni Aleksandra Kobzdeja na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie rozpoczął studia w 1960 roku na Wydziale Malarstwa, pod kierunkiem Stanisława Szczepańskiego, Jana Wodyńskiego i Aleksandra Kobzdeja. Dodatkowo studiował scenografię u Władysława Daszewskiego i typografię u Juliana Pałki. Pod koniec studiów uczestniczył w seminarium prof. Mieczysława Porębskiego, poświęconym związkom nauki i sztuki. W 1966 roku kończy studia pracą dyplomową „Zdarzenie-informacja-obraz”, która jest teoretyczną wykładnią dla serii obrazów nazwanych „Próbami wizualnej prezentacji rozkładów statystycznych”. W tym samym roku, za nowatorską koncepcję teoretyczną, zrealizowaną środkami plastycznymi, Winiarski otrzymuje główną nagrodę na sympozjum artystów i teoretyków „Sztuka w zmieniającym się świecie” w Puławach.

Od tego momentu Ryszard Winiarski konsekwentnie realizował swój autorski program sztuki, w którym głównym przedmiotem stały się „wybrane problemy matematyczne, statystyka, gry, przypadek i inne obiektywne i logiczne procesy”. Artysta „podjął próbę użycia w twórczości artystycznej nomenklatury i znakowania zaczerpniętego z matematyki, a ściślej mówiąc statystyki i teorii informacji. Jego zdaniem możliwe było budowanie pomostów między życiem, nauką, techniką i sztuką”. Nie tworzy „obrazów”, a „obszary”, które powstają w oparciu o coraz bardziej skomplikowane funkcje zmiennych losowych. Jednocześnie wybrana metoda pozwala artyście na różnicowanie technik. Powstają obiekty trójwymiarowe, reliefowe, kinetyczne, barwne. Eksperymentem w skali był projekt zaaranżowania wnętrza wystawy indywidualnej w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki, jako monumentalnego, leżącego obrazu (1970).

We wstępie do katalogu pierwszej wystawy indywidualnej Winiarskiego (Galeria Współczesna, Warszawa, 1967), wybitny polski krytyk i historyk sztuki, Mieczysław Porębski napisał: „ Istnieje jeszcze język matematyki. Jeżeli staram się go poznać, nie robię tego ani przez snobizm, ani przez pedanterię. Po prostu wydaje mi się, że – w naszym wieku – pewnych spraw, które mnie interesują i obchodzą w innym języku wypowiedzieć się nie da. Nawet nie wypowiedzieć. Więcej: zobaczyć. Nie mogę zgodzić się, żeby istniał taki język i żebym z góry musiał przed nim kapitulować. Jeżeli mogą się nim posługiwać inżynierowie, biologowie, ekonomiści – nie ma żadnej racji, żeby nie mogli nim wypowiadać się filozofowie, socjologowie, językoznawcy, krytycy sztuki, artyści.”

Kontakty ze środowiskiem holenderskim, przyjaźń z hermanem de vries zaowocowały zaproszeniem do udziału w Sympozjum w Gorinchem w 1974 roku, gdzie Ryszard Winiarski zrealizował dwa projekty w przestrzeni publicznej miasta pod wspólnym tytułem „Geometria w krajobrazie”. Zwrócił tam na siebie uwagę wybitnych teoretyków sztuki i artystów, co przyczyniło się do udziału Winiarskiego w wielu ważnych międzynarodowych wystawach.

W 1971 roku na sympozjum Złotego Grona we Wrocławiu Winiarski po raz pierwszy wykorzystuje w swoich kompozycjach zbiory kwadratowych płytek lustrzanych dla uchwycenia zmienności obrazu i wprowadzenia doń widzów.

W 1972 roku Winiarski zaadoptował jedną z sal Galerii Współczesnej w Warszawie na salon gier, jako imprezę towarzyszącą wystawie. Widzowie włączyli się w zaproponowaną przez artystę „zabawę”. Rezultatem przebiegu gry, zgodnie z wcześniej określonymi regułami były czarno białe lub kolorowe efekty wizualne. Zdarzenie z 1972 roku zapoczątkowało szereg eksperymentów oraz wystaw krajowych i zagranicznych, w których artysta stara się przemienić widza w autentycznego partnera i współtwórcę dzieła sztuki („Plakat autorski” 1972; „5×5”, 1974; „Stroboskop”, 1975; „Liczydła” 1975; „Warsztat” 1976; „Anaglify” 1976; „Gry”, 1976; „Rysunki do kolorowania” 1976).

Koncepcja współdziałania z publicznością sprawiła, że od roku 1976 następuje w twórczości Winiarskiego powrót do najprostszych połączeń programu i przypadku oraz realizacji obrazów z serii „Gry”.
W latach 1976 – 1981 pracował w Instytucie Wychowania Artystycznego UMCS w Lublinie jako wykładowca, od 1979 jako docent. W 1981 roku obejmuje pracownię „Problemy malarstwa w architekturze i w otoczeniu człowieka” na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie w latach 1985-87 i 1987-90 pełnił również funkcję prorektora. W 1990 roku otrzymał tytuł profesora. Jako profesor gościnny prowadzi w 1983 roku wykłady w HFG w Offenbach.

Pracownia Winiarskiego na Akademii Sztuk Pięknych, realizowała program wybiegający poza nominalny zakres malarstwa w architekturze, stała się z latach 1983 – 1987 siedzibą nieformalnej grupy złożonej z jego uczniów i zarazem galerią prezentującą szeroki repertuar poszukiwań artystycznych, nie wyłączając dominujących wówczas tendencji nowoekspresyjnych.

W 1984 Winiarski formułuje koncepcję „Geometrii w stanie napięcia”, powstaje manifest oraz instalacja (wystawa w Galerii RR w Warszawie) oraz „Drewniany tangram” na wystawie „Nurt intelektualny w sztuce polskiej”, BWA Lublin.

W tym samym roku na wystawie Bożeny Kowalskiej „Język geometrii” w warszawskiej Zachęcie prezentuje instalację „Czarny kwadrat czyli fruwająca geometria”. W wywiadzie udzielonym w 1985 dopowiada: „Przez wszystkie minione lata programowo odrzucałem emocjonalny stosunek do własnej sztuki (…). program działania nie podlegał żadnej ocenie emocjonalnej. Zmiana polega więc na tym, że obecnie emocja staje się równouprawniona. Następuje gra z dopuszczeniem ekspresji do udziału w artystycznym procederze.”

W 1987 roku powstaje pierwsza instalacja z serii „Geometria czyli szansa medytacji”, które budowane są w oparciu o zapalone znicze lub cegły.

Ryszard Winiarski zrealizował ponad pięćdziesiąt projektów scenograficznych dla teatru i telewizji, najwięcej dla Teatru Polskiego w Warszawie.

W 1996 roku Ryszard Winiarski zostaje laureatem Nagrody im. Jana Cybisa. Przyznaniu nagrody towarzyszy duża wystawa retrospektywna w Domu Artysty Plastyka w Warszawie.

W 1999 roku na wystawie „Jeden obraz i wiele dedykacji” Ryszard Winiarski prezentuje jedną swoją pracę oraz 52 obrazy, zadedykowane i podarowane mu na przestrzeni lat przez zaprzyjaźnionych artystów, wśród nich m.in.: Christo&Jeanne-Claude, Sol Le Witt, Dora Maurer, Jacob i Max Bill, Shizuko Yoshikawa, Georg Karl Pfahler, Jan Eric Visser, Zbigniew Gostomski, Tomasz Ciecierski, Tomasz Tatarczyk.

Prace Ryszarda Winiarskiego były prezentowane na ponad 500 wystawach zbiorowych w Polsce i zagranicą, w tym w Kanadzie, Kolumbii, Danii, Anglii, Francji, Niemczech, Portugalii, Grecji, we Włoszech, w Indiach, w Norwegii, Rumunii, Szwajcarii, Szwecji, USA, Wenezueli, Hiszpanii. Do najważniejszych z nich należą: międzynarodowe Biennale w Sao Paulo (1969, 1971), Biennale Konstruktywizmu w Norymberdze (1969, 1971), Sympozjum w Gorinchem (1974), Historical Aspects of Constructismus, Düsseldorf (1977), “System and Coincidence”, Stuttgart (1978), Polish Avant-Garde”, Edynburg, Glasgow (1979), “Konstrukcja w procesie”, Łódź (1981), “Język geometrii”, Warszawa (1984), “Doppelte Identität”, Wiesbaden (1991), „Das offene Bildes”, Münster (1992), “Polnische Avantgarde 1930-1990″, Berlin (1992),”Reduktivismus”, Wiedeń (1992).

Prace Ryszarda Winiarskiego znajdują się w Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeach Narodowych w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie i Poznaniu, Narodowej Galerii Sztuki „Zacheta” w Warszawie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, w Muzeach Okręgowych w Bydgoszczy i Chełmie, w Muzeum Bochum, w Wilhelm-Hack-Museum Ludwigshafen, National Galerie Berlin West, MOCA Los Angeles, w kolekcji McCeory w Nowym Jorku, w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w New Delhi, Muzeum Soto w Wenezueli i wielu muzealnych i prywatnych kolekcjach.